Pierwotna kaplica św. Antoniego powstała w XVII w. na wiślanej skarpie z inicjatywy fundatora Nowej Jerozolimy, biskupa Stefana Wierzbowskiego. Obecny budynek kaplicy został zbudowany w stylu barokowym znacznie później, w 1781 r. za sprawą gwardiana bernardynów o. Piotra Blewskiego oraz proboszcza Franciszka Remigiusza Zembrzyckiego, który kierował parafią w latach 1780-1799. 

Według miejscowej legendy rzeźbę św. Antoniego znajdującą się obecnie we wnętrzu kaplicy, przyniosła do miasta woda, podczas jednej z powodzi na Wiśle. Bernardyni umieścili ją w kościele, a kiedy zasłynęła łaskami, wybudowano dla niej specjalną kaplicę. Kult św. Antoniego odgrywał istotną rolę dla funkcjonowania Nowej Jerozolimy, a sama kaplica stała się miejscem pielgrzymkowym, szczególnie popularnym 13 czerwca, w dniu liturgicznego wspomnienia świętego.  

Dawniej już 12 czerwca do Góry Kalwarii ściągali pielgrzymi, m.in. z Garwolina, Warki, Grójca, Otwocka i okolicznych miejscowości. Nocowali na plebanii, ale także na wiślanej skarpie wokół kaplicy św. Antoniego. Odbywały się całonocne czuwania w kaplicy, wieczorne modlitwy i msze o północy. W główny dzień odpustu prowadzona była procesja z relikwiami św. Antoniego i uroczysta msza. A wokół kościoła i klasztoru odbywał się odpust z masą straganów, karuzelą, strzelnicą i tańcami na dechach. Kult świętego jest nadal żywy, a w kaplicy sprawowane są msze. 

Główne wejście na teren kaplicy św. Antoniego prowadzi przez klasztorny ogród za kościołem parafialnym. Koniecznie trzeba zwrócić uwagę na mur i bramę na skarpie. Mur otaczający teren, na którym zlokalizowano kaplicę św. Antoniego, powstał jako element porządkujący przestrzeń między częścią użytkową a sakralną konwentu bernardynów. Został zbudowany z cegły ceramicznej, otynkowany i przykryty dachówką esówką. Znajdują się w nim przypory, geometryczne nisze oraz kunsztowna brama z dekoracją poświęconą św. Antoniemu, czyli z krzyżem i wizerunkiem świętego z Dzieciątkiem Jezus. Inicjatywę powstania muru przypisuje się proboszczowi Zembrzyckiego. 

Po przejściu bramy podążamy schodami zbudowanymi na skarpie w 1930 r. by dojść do kaplicy. W tym miejscu podczas mszy polowych odprawianych przed kaplicą gromadziło się zawsze bardzo dużo wiernych. W czasie wykopaliskowych prac archeologicznych prowadzonych od 2021 r. odkryto pozostałości pierwotnej kaplicy, zbudowanej w latach 70. XVII w. Fragmenty murów oraz taras z okresu, kiedy miasto było budowane, objęte zostały opieką konserwatorską.

^{oprac. dr Piotr Rytko}