Ulica św. Antoniego to jedna z najstarszych ulic w Górze Kalwarii. Dawniej zwana była Drogą do Przewozu lub ulicą Rzeczną, ponieważ prowadziła z miasta do przeprawy wiślanej oraz bindugi, czyli rzecznej przystani i portu żupy solnej. Drogą do Przewozu można było także dotrzeć w XVII w. do kaplicy św. Antoniego i browaru należącego do bernardynów.
Na XIX w. mapach przy ul. św. Antoniego pojawia się Schlachtuz, czyli miejska rzeźnia położona tuż nad Cedronem. Na drugim krańcu Drogi do Przewozu znajdowała się karczma, prowadzona w XVII w. przez rodzinę Dymowskich. Możemy sobie wyobrazić, jak rybacy, flisacy i inni korzystający z przystani i przewozu docierali pod górę po wybrukowanej drodze wprost do pierwszej karczmy w mieście. Nieopodal znajdował się targ rybny, którego położenie było ściśle związane z ul. św. Antoniego. Nią właśnie transportowano świeże ryby z nad Wisły prosto na targ. Tam sprzedawali je głównie żydowscy handlarze, skupujący ryby od miejscowych rybaków.
Drogą do Przewozu można też było dotrzeć do kaplicy św. Antoniego. Dla pielgrzymów, którzy podążali do Nowej Jerozolimy, była to pierwsza świątynia, którą mogli nawiedzić na lewym brzegu Wisły. Obecnie w kaplicy w neobarokowym ołtarzu z 1903 r. znajduje się figura św. Antoniego trzymającego na rękach Dzieciątko oraz relikwiarz z XVIII w. kształcie ręki. Ściany świątyni ozdabiają freski z początku XX w., obrazujące epizody z życia świętego. Od strony północnej, pod sklepieniem znajduje się drewniana empora organowa z drewnianą, profilowaną balustradą i tralkami. Organy klapowe są tu od czasu zbudowania kaplicy w XVIII w. Na elewacji frontowej, w górnej kondygnacji w płytkiej wnęce znajduje się polichromia z wizerunkiem św. Antoniego. Na drzwiach elewacji frontowej zachował się oryginalny zamek.
W czasie II wojny światowej proboszcz górskokalwaryjskiej parafii, ks. Zygmunt Sajna, ukrywał w kaplicy rodzinę żydowską. W czasach PRL kaplica była tłumnie odwiedzana podczas odpustu św. Antoniego w dniu 13 czerwca. Na tej malowniczej uliczce św. Antoniego kręcono m.in. serial Przygody psa Cywila (1971) oraz filmy Wielka majówka (1981) i Rififi po sześćdziesiątce (1989).
oprac. dr Piotr Rytko
