Cmentarz żydowski

Cmentarz żydowski w Górze Kalwarii po raz pierwszy został opisany w dokumencie historycznym miasta dotyczącym budżetu na lata 1827-1832, w którym przewidywano dochody od społeczności żydowskiej z tytułu dzierżawy terenu grzebalnego. 

Data 1802, która znajduje się na bramie prowadzącej na cmentarz wiąże się z początkiem osadnictwa żydowskiego w Górze, będącym re­zultatem zniesienia przez władze pruskie przywilejów związanych z ograniczeniem osiedlania się w mieście wyznawców wszelkich religii poza katolicką. W 1861 r. teren cmentarza został dwukrotnie powiększony do stanu obecnego.

Po wejściu przez bramę cmentarną widoczna jest zabytkowa furtka, która została przeniesiona tutaj po zakończeniu II wojny światowej z Dworu Cadyka przy ul. Pijarskiej 10a. Pozostały na niej ślady po kulach karabinowych wystrzelonych przez Niemców w czasie egzekucji dokonywanych na posesji Alterów. Ścieżka za furtką prowadzi pomiędzy macewami w kierunku ohelu cadyków. Po lewej stronie od wejścia dostrzec możemy studnię służącą do rytualnej ablucji. Według zasad judaizmu cmentarz jest miejscem nieczystym, dlatego też po odwiedzeniu grobów należy umyć ręce.

Przy wejściu, po lewej stronie, znajduje się także pomnik upamiętniający ofiary Ho­lokaustu z napisem: „Cześć pamięci ofiar pomordowanych przez hitlerowskich ludobójców”. Najpewniej w tym miejscu pochowano ciała osób, które zostały rozstrzelane na cmentarzu przez Niemców, głównie żandarmów stacjonujących w Górze Kalwarii. W zachodniej części nekropolii znajduje się ohel cadyków: Icchaka Mei-ra Rothenberga Altera oraz jego wnuka Judy Ariego Lejba Altera. Oryginalny ohel został wysadzony w powietrze przez nazi­stów w czasie II wojny światowej. Obecny grobowiec został odbudowany w 1991 r. Do ohelu cadyków pielgrzymują chasy­dzi Ger z całego świata, głównie z Izraela, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Chasydzi przybywają na kirkut przez cały rok, aby pomodlić się przy grobie cadyków oraz złożyć kwitlech – kartki z prośbami do cadyków o wstawiennictwo. Szczególnie licznie chasydzi pielgrzymują na jorcajt, czyli rocznice śmierci poszczególnych ca­dyków.

oprac. dr Piotr Rytko